SolveSpace İncelemesi: Bir Disketlik CAD’in Bugünü

Giriş: Disketin İçindeki Program

Ağustos 2013. SolveSpace’in kaynak kodu GPLv3 ile yayımlandı.

O günlerde programın en çok konuşulan özelliği, disketin içine sığacak kadar küçük olmasıydı ^[6]. Bir mühendislik programı için tuhaf bir övgü. Ama arkasında ciddi bir iddia vardı: Parametrik modelleme için dev bir kurulum, lisans sunucusu veya bulut aboneliği şart değildi. Tek bir çalıştırılabilir dosya, bir kısıt çözücüsü ve bir çizim alanı yeterliydi.

On üç yıl sonra, Ekim 2026’da SolveSpace 3.3 çıktı ^[2][4]. Program hâlâ tek dosya olarak çalışıyor, hâlâ kurulum istemiyor ve hâlâ aynı soruyu soruyor: Bir CAD programının özü ne kadar küçük olabilir?

SolveSpace, kısıt tabanlı parametrik bir 2D/3D CAD yazılımıdır. Kendi geometri çözücüsünü kullanır; katı modelleme, montaj kısıtları, mekanizma simülasyonu ve vektör çıktı üretir ^[1]. Lisansı GPL-3.0-or-later’dır ^[4][5]. 2008’de Jonathan Westhues tarafından başlatıldı ve bugün gönüllü bir topluluk tarafından sürdürülüyor ^[5].

Bu incelemenin motifi disket. Çünkü SolveSpace’in hikâyesi, bir programın küçüklüğüyle övünmesinin sonra da büyümek zorunda kalmasının hikâyesi.

Bir Bakışta SolveSpace

İlk Dönemeç: Disket Büyüdü

SolveSpace’in boyut efsanesi, gerçeğin en kolay sınanabilir parçası.

2013’teki GPL duyurusunda program, “bir disketin içine sığan minik bir çalıştırılabilir dosya” olarak anlatılıyordu ^[6]. Bu, 1,44 MB’lık bir sınırı ima eder. Bugün ise Windows x64 için yayımlanan 3.3 ikilisi 9.545.216 bayt; yani yaklaşık 9,1 MiB ^[4]. 32 bit sürüm 8.804.352 bayt. Tek dosya mimarisi korunmuş, ama disket çoktan geride kalmış.

Bu büyüme bir başarısızlık değil. Bir CAD programı için 9 MB hâlâ neredeyse komik bir rakam. Karşılaştırma yapmak için kurulum gerektiren, gigabaytlarca kütüphane taşıyan ticari paketlere bakmak yeterli. 2022’de programı macOS’ta deneyen bağımsız bir inceleme, kurulu boyutun 30 MB’ın altında olduğunu ve açılışın yaklaşık bir saniye sürdüğünü not ediyordu ^[7].

Yine de doğru cümle şu: SolveSpace “3 MB’lık program” değil. Tek dosyada çalışan, kurulum istemeyen, on megabayt civarında bir program. Bu ayrım önemli, çünkü boyut iddiası bir efsaneye dönüştüğünde kullanıcı yanlış bir beklentiyle indirme sayfasına gidiyor.

Boyutun asıl anlamı başka yerde: Windows’ta `.exe` dosyasını indirip çalıştırıyorsunuz. Kurulum yok, kayıt defteri kalıntısı yok, lisans sunucusu yok ^[2]. Bir USB bellekte taşınabilen bir mühendislik aracı fikri, 2026’da hâlâ geçerli.

İkinci Dönemeç: Asıl Ürün Arayüz Değil, Çözücü

SolveSpace’in ekranı ilk bakışta bir 2000’ler kalıntısı gibi görünür. Koyu çizim alanı, piksel kenarlı simgeler, sekmeyle açılan özellik tarayıcısı ^[7]. Ama programın değeri bu ekranda değil, altındaki matematikte.

Kısıt çözücüsü, geometrik ilişkileri denklemlere çevirir. Bir çizginin uzunluğu, iki nokta arasındaki mesafe, bir teğetlik veya açı, sembolik bir cebir sisteminde denklem olarak yazılır. Sistem bu denklemleri genellikle değiştirilmiş Newton yöntemiyle sayısal olarak çözer; ileri yerine koymayla çözülebilen özel durumlar ayrıca ele alınır ^[3].

Asıl incelik, eskiz tam kısıtlanmadığında ortaya çıkar. Bu durumda Jacobian en küçük kareler anlamında çözülür ve her denklem, küçültülen büyüklüğü anlamlı bir ceza ölçüsüne dönüştürecek biçimde yazılır. Sonuç, serbest bir noktayı sürüklerken “daha az sürprizli” davranıştır; eskizi her zaman tam kısıtlı tutmak için zayıf ölçüler kullanan yaklaşımlara göre daha öngörülebilir ^[3].

Bu, kulağa küçük bir kullanıcı deneyimi detayı gibi gelir. Oysa programın kurucusunun 2013’te anlattığı motivasyon tam olarak buydu: Ticari çözücülerde kısmen kısıtlanmış bir eskizde bir noktayı sürüklediğinizde, çözücü A noktasını çok uzaklara taşıyarak denklemleri sağlayabilir; halbuki B noktasını azıcık oynatmak yeterliydi ^[6]. SolveSpace bu davranışı düzeltmek için yazıldı.

İkinci sürpriz, çözücünün programdan bağımsız bir kütüphane olarak da sunulması ^[3]. Ve daha önemlisi, bu çözücü başka projelere taşındı: FreeCAD’in Assembly3 tezgâhı ve Blender için CAD Sketcher eklentisi, SolveSpace’in çözücüsünü (Python’a taşınmış py-slvs biçimiyle) kullanıyor ^[8].

Yani SolveSpace’in en büyük ihracat kalemi, çizim ekranı değil, kısıt çözücüsü. Küçük programın asıl mirası, başka programların içinde yaşamaya devam ediyor.

Üçüncü Katman: Serbestlik Derecesi ve Mekanizma

SolveSpace’i ayıran şey, “kaç serbestlik derecesi kaldı?” sorusunu görünür kılması.

Özellik listesinde bu, “kısıtlanmamış noktaları göstermek için serbestlik derecesi kontrolü” olarak geçer ^[1]. Pratikte bu, eskizinizdeki fazlalık veya eksikliği çizim sırasında görmeniz demek. Çoğu CAD programı bunu bir uyarı satırında söyler; SolveSpace bunu modelin üzerinde gösterir.

Mekanizma tarafında program, pim, bilye ve kaydırma eklemleriyle düzlemsel veya uzaysal bağlantıları simüle edebiliyor ^[1]. Parçaları bağlayıp altı serbestlik derecesiyle sürükleyebilir, hareketin izini çıkarabilir ve bu izi elektronik tabloya aktarabilirsiniz ^[1].

Burada çözücünün sınırı da öğretici. SolveSpace’in teknoloji sayfası, yakınsama başarısızlığının “neredeyse her zaman kısıtlarda gerçek bir problem” olduğunu söyler. Örnek net: Bir bağlantı modeli, gerçek mekanizma kilitlendiğinde yakınsamaz ^[3]. Yani hata mesajı, yazılımın beceriksizliği değil, mekaniğin size söylediği bir gerçek olabilir.

Çoklu çözüm durumunda hangi çözümün seçileceği, eskizin başlangıç konumuna bağlıdır. Bu, sayısal yöntemin çekim havzasının doğal sonucudur; bazı özel durumlar ayrıca ele alınır ^[3]. Kullanıcı açısından anlamı şu: Aynı kısıt kümesi, farklı başlangıç pozisyonlarında farklı ama geçerli geometriler verebilir. Bu bir hata değil, kısıt tabanlı modellemenin doğası.

Dördüncü Katman: 2D’den 3D’ye, DXF’ten STEP’e

SolveSpace’in iş akışı, modern parametrik CAD’lerin “önce eskiz, sonra özellik ağacı” mantığına benzer; ama daha yalın.

Bir çalışma düzlemi seçilir, çizgiler, daireler, yaylar, kübik Bézier segmentleri ve C2 interpolasyon spline’ları çizilir. Ölçü, açı, teğetlik, paralellik, diklik, eşitlik, simetri gibi kısıtlar eklenir. Uzunluklar metrik veya inç olarak girilebilir; aritmetik ifade kabul edilir ^[1].

Eskiz hazır olduğunda extrude, lathe (dönel katı) veya helis ile gövde üretilir. Boolean birleşim, fark ve kesişim uygulanabilir; parametrik adım ve tekrar desenleri kurulabilir ^[1]. Montaj tarafında parçalar bağlanır, kısıtlarla konumlandırılır ve parçalardaki değişiklikler montaja otomatik yansır ^[1].

Çıktı tarafı, programın en pragmatik yanı. 2D vektör çizim DXF, EPS, PDF, SVG, HPGL ve STEP olarak dışa aktarılabilir; kesici yarıçap telafisi ve ayarlanabilir tuval boyutu vardır. 3D tel kafes DXF veya STEP, üçgen ağ STL veya OBJ, NURBS yüzeyler STEP olarak çıkarılabilir ^[1].

Burada bir düzeltme gerekli. “SolveSpace’te CAM yok” cümlesi fazla kaba. Program, 2D konturlar için G-code takım yolu ve kesici yarıçap telafisi dışa aktarabiliyor ^[1]. Yani lazer kesim, su jeti veya basit 2.5 eksen işleme için hazırlık yapabiliyor. Olmayan şey, tam teşekküllü bir CAM ortamı: takım kütüphanesi, kaba işleme stratejileri, simülasyon ve post-processor yönetimi. Bu ayrımı bilmek, programı bir CNC atölyesinde değerlendiren kişi için kritik.

Üçüncü Dönemeç: Sınırlar, Efsaneler ve Gerçekler

SolveSpace’in sınırları, reklam metinlerinde değil, hata kayıtlarında ve bağımsız incelemelerde görünür.

1. Katı gövdede 3D pah ve radyus yok. 2022 tarihli bağımsız inceleme bunu “programın en ciddi dezavantajı” olarak tanımlıyor: 3D katı gövdeye pah veya radyus uygulanamıyor ^[7]. 2D eskizde teğet yay ile köşe yuvarlatmak mümkün; ama tanıdık “iki tıkla yumuşak kenar” akışı yok. 3.0 sürümü itibarıyla durumun bu olduğu kayıtlı ^[5].

2. NURBS Boolean’ları kırılgan. Kurucu, 2013’te en büyük pratik sınırlamanın NURBS Boolean’ları olduğunu söylüyordu: yavaş, dar bir yüzey sınıfıyla sınırlı ve o sınıfta bile çok sağlam değil ^[6]. 2023’teki bağımsız bir CAD taraması, NURBS uygulamasının hata raporlarının yaklaşık %10’unu, arayüzün ise %17’sini oluşturduğunu aktarıyor ^[8]. 3.3 sürüm notları “kırmızı çizgiler, çıplak kenarlar ve eksik yüzeylerde önemli azalma” diyor ^[4]; yani sorun azalmış, bitmemiş.

3. Modeller patlayabilir. Bağımsız taramadaki en dürüst cümle bir Hacker News alıntısı: “Program, parametrik modellemenin saf özünü yakalamış gibi. Hafif, çevik, fazlalık yok, kullanması eğlenceli. Ta ki modelleriniz patlamaya başlayana kadar; bu SolveSpace’te sık olur” ^[8]. Bu, abartılı bir kullanıcı şikâyeti değil; kısıt sırasına duyarlı bir çözücünün doğal sonucu.

4. Kısıt sırası öğretir, ama yavaşlatır. İnceleme, boyutları sonradan eklediğinizde “REF” (referans) ölçüsü olarak geldiğini, yani değeri değiştiremediğinizi not ediyor. Doğru sırada ilerlemek gerekir ^[7]. Bu, yeni başlayan için öğretici; deneyimli için zaman kaybı.

5. Tam CAM, FEA ve teknik resim modülü yok. Özellik listesinde ayrı bir sonlu elemanlar modülü, sac metal modülü veya ilişkisel teknik resim levhası bulunmuyor ^[1]. Çıktı, 2D vektör dışa aktarımı ve görünüm çıktısıyla alınıyor.

6. Resmî yol haritası ve kurumsal yapı yok. 2023 taraması, projenin resmî bir yol haritası olmadığını, bağış kabul etmediğini ve vakıf benzeri bir kuruluşu bulunmadığını yazıyor ^[8]. Bu, topluluk projelerinde sürdürülebilirlik sorusunu gündeme getirir. Buna karşılık geliştirme durmadı: 3.2 Mart 2026’da, 3.3 Ekim 2026’da çıktı ^[2].

Öğrenme Eğrisi: Bir Günde Mi, Bir Haftada Mı?

SolveSpace’in öğrenme eğrisi hakkında iki zıt ama doğru cümle var.

Birincisi, temel kullanımın şaşırtıcı derecede hızlı olduğu. 2013 röportajında bir kullanıcı, 11 yaşındaki çocuğunun yaklaşık 30 dakika tutorial izledikten sonra programı kullanmaya başladığını aktarıyor ^[6]. Programın kurucusu da arayüzün “biraz sıra dışı” ama anlaşılır olduğunu kabul ediyor ^[6].

İkincisi, profesyonel bir CAD geçmişi olan kişinin bir-iki gün içinde akıcı hale gelebileceği, bir haftada ise ustalığa yaklaşabileceği değerlendirmesi ^[7]. Bu, ticari paketlerde aylar süren keşif süresine göre ciddi bir avantaj.

Ama “kolay” ile “sorunsuz” aynı şey değil. Arayüz sezgisel değil, öğrenilebilir. Menü ve simge düzeni eski; bazı işlemler önce nesneyi seçip sonra komutu çalıştırmayı gerektiriyor; ters sıra sizi uyaran bir kutuyla karşılaştırıyor ^[7]. Bu, bir günlük öğrenmeyi bir haftalık alışkanlığa çeviren türden bir sürtünme.

Kısaca: SolveSpace’i öğrenmek, bir CAD programını öğrenmekten çok, bir el aletinin nasıl tutulacağını öğrenmeye benziyor. Kuralları az; ama her kuralı ciddiye almanız gerekiyor.

Kimler İçin Uygun, Kimler İçin Değil?

Uygun: Tek parça braket, flanş, bağlantı plakası ve basit mekanizma tasarlayan makine mühendisleri; lazer kesim ve su jeti için 2D DXF üreten atölyeler; 3D baskı için STL çıkaran üreticiler; kısıt çözücüsünün nasıl çalıştığını öğrenmek isteyen öğrenciler; ve kurumsal kurulum istemeyen, USB’den çalışan bir araç arayanlar ^[1][7].

Uygun değil: Karmaşık yüzeyli tüketici ürünleri tasarlayanlar; montajlı teknik resim paketi teslim etmesi gereken ekipler; 3D pah/radyus olmadan üretim modeli çıkaramayanlar; tam CAM stratejisi ve post-processor yönetimi bekleyenler; ve uzun vadeli kurumsal destek sözleşmesi isteyen şirketler.

Bir ara grup daha var: Parametrik modellemeyi öğrenmek isteyen ama ticari lisans bütçesi olmayanlar. Onlar için SolveSpace, bedava bir eğitim aracı olarak değerli. Ama üretim hattına girecek bir modelleme standardı arıyorlarsa, sınırları baştan bilmeleri gerekir.

Alternatiflerle Kısa Karşılaştırma

Karar cümlesi: SolveSpace, “küçük ve parametrik” isteyenin aracı. “Kapsamlı ve endüstriyel” isteyenin aracı değil.

Kapanış: Disket Büyüdü, Alışkanlık Aynı

SolveSpace 2013’te bir disketin içine sığıyordu. 2026’da 9,5 MB’lık tek bir dosya. Program büyüdü; ama alışkanlığı değişmedi: kurulum yok, lisans sunucusu yok, bulut yok. İndir, çalıştır, çiz.

Bu sadeliğin bedeli de aynı yerde duruyor. 3D pah yok, NURBS Boolean’ları hâlâ kırılgan, kısıt sırası sizi yönetiyor. SolveSpace size her şeyi vermiyor; verdiği şeyin nasıl çalıştığını ise saklamıyor.

Tek cümlelik cevap: SolveSpace, parametrik modellemenin özünü öğrenmek ve küçük mekanik parçaları hızla üretmek için benzersiz bir araç; karmaşık yüzeyler ve eksiksiz üretim hattı bekleyenler için ise bilinçli bir geri adım.

Bugün atabileceğiniz adım: Bir braket veya bağlantı plakası çizin, DXF olarak dışa aktarın ve bir lazer kesim servisine gönderin. Programın bütün değeri bu tek akışta görünür.

İki soru: Kısıt çözücüsünün davranışını anlamak, sizin için bir öğrenme yatırımı mı, yoksa zaman kaybı mı? Ve 3D pah/radyus eksikliği, bir sonraki parçanızda gerçekten sorun olur mu?

Kaynaklar

1. SolveSpace, “Features” — resmî özellik listesi, 7 Kasım 2026’da erişildi. solvespace.com/features.pl
2. SolveSpace, “Download” — 3.3 sürümü ve platformlar, 7 Kasım 2026’da erişildi. solvespace.com/download.pl
3. SolveSpace, “Technology: Solving Constraints” — çözücü mimarisi, 7 Kasım 2026’da erişildi. solvespace.com/tech.pl
4. GitHub, “solvespace/solvespace — Release v3.3” — 21 Ekim 2026 yayını, ikili dosya boyutları ve sürüm notları. github.com/solvespace/solvespace
5. Wikipedia, “SolveSpace” — 7 Kasım 2026’da erişildi; sürüm, lisans, tarihçe ve sınırlamalar için ikincil kaynak. en.wikipedia.org/wiki/SolveSpace
6. Alexandre Prokoudine, “SolveSpace 2D/3D CAD software released under terms of GPL”, Libre Arts — 23 Ağustos 2013. librearts.org
7. Jeremy S. Cook, “SolveSpace: Light Weight Open Source 3D CAD”, Embedded Computing Design — 1 Aralık 2022. embeddedcomputing.com (arşiv)
8. Alexandre Prokoudine, “A survey of free CAD systems”, LWN.net — 6 Şubat 2023. lwn.net (arşiv)