FreeCAD 1.0 İncelemesi: 20 Yıl Sonra Gelen Eşik

18 Kasım 2024. FreeCAD wiki’sindeki “Release notes 1.0” sayfasının ilk cümlesi tek satırdı: “FreeCAD 1.0 was released on 18 November 2024.” Yirmi iki yıldır 0.x numaralarıyla çalışan bir programın ilk tam sürümü, bir sürüm numarasından fazlasını vaat ediyordu.

Ama 1.0 etiketi, mükemmellik belgesi değil. FreeCAD’in kendi duyurusu bile bunu açıkça söylüyor: “This version 1.0 is not a finished product.” Proje, 1.0 için iki büyük eksiği seçmişti: topolojik adlandırma sorunu ve yerleşik montaj modülü. İkisi de “çözüldü” ama “bitmedi”.

Bu ayrım, FreeCAD 1.0’ı değerlendirirken merkezde duruyor. Çünkü bir CAD programını satın alırken özellik listesine, kullanırken ise modelin yarın da açılıp açılmayacağına bakarsınız. 1.0, ikinci soruya verilen ilk ciddi cevap.

Bu değerlendirme 1.0 ailesini, yani 1.0.0 ile 1.0.2 arasındaki hattı ele alıyor. 1.1, 24 Mart 2026’da ayrı bir sürüm olarak yayımlandı; onun getirdikleri başka bir dosyanın konusu. ^[1][2][5]

1.0’ın gerçek vaadi: kırılmayan bir model

FreeCAD’in on yıllardır konuşulan sorunu topolojik adlandırmaydı. Bir parça üzerinde pad, cut, union, chamfer veya fillet uyguladığınızda şeklin iç adları değişiyordu. Bir sonraki sketch, o isimlere bağlı olduğu için kayıyor, hata veriyor ya da sessizce yanlış yere gidiyordu. FreeCAD wiki, sorunun OCCT çekirdeğinin şekilleri güncelleme biçiminden kaynaklandığını ve yalnızca FreeCAD’e özgü olmadığını söylüyor. ^[1][7]

1.0, Realthunder’ın geliştirdiği algoritmayı ana hatta taşıdı. Resmi sürüm notları, işin bir yıldan uzun sürdüğünü ve PR #13705 ile ilk uygulamanın tamamlandığını kaydediyor. Ama aynı sayfa bir uyarı da ekliyor: “The TNP problem is not completely solved and further improvements will follow in the next version.” ^[1]

İlk dönemeç burada. “TopoNaming düzeltildi” cümlesi, “artık her model sonsuza kadar stabil” anlamına gelmiyor. Algoritmanın üç işi var: kırılan referansları mümkün olduğunda tespit etmek, kullanıcıya olası bir onarım önermek ve yeterince emin olduğunda otomatik onarmak. FreeCAD wiki bunu “identify, propose, automatically resolve” diye sıralıyor; yanlış otomatik onarımın yeni bir sorun üretmemesi için de temkinli davrandığını ekliyor. ^[7]

Yani 1.0, topolojik adlandırmayı sihirle yok etmiyor; onu görünür ve onarılabilir hale getiriyor. Bu, mühendislik açısından daha dürüst bir vaat. Çünkü hiçbir parametrik CAD, kullanıcıya “hiçbir zaman kırılmaz” diyemez. SolidWorks, Fusion 360 veya Creo da geometri değiştiğinde referansları kaybedebilir; fark, hatayı ne kadar erken ve ne kadar anlaşılır gösterdikleridir.

Bu noktada insan hikâyesi de var. Sürüm notları, 1.0’ı topolojik adlandırma ekibinin ana mimarlarından Bradley McLean’e (bgbsww) adıyor. McLean, sürümden birkaç hafta önce hayatını kaybetmiş; algoritmanın testlerini yazmış ve diğer geliştiricilerin uyum sağlamasına yardım etmiş. Bir sürüm numarasının arkasında, çoğu kullanıcının adını bilmediği bir emek var. ^[1]

Montaj artık çekirdeğin içinde

1.0’ın ikinci büyük vaadi yerleşik Assembly çalışma tezgâhı. FreeCAD yıllardır montaj işini Assembly4, A2plus gibi eklentilerle yapıyordu; 1.0 bunu çekirdeğe taşıdı. Tezgâh, açık kaynak Ondsel Solver‘ı kullanıyor. Tipik akış şöyle: yeni bir montaj belgesi açın, parçaları link olarak ekleyin, bir parçayı sabitleyin, diğerlerini joint’lerle bağlayın, offset ve limit verin, hareketi test edin. Ardından exploded view ve malzeme listesi (BOM) üretebilirsiniz. ^[1][3]

Ama burada da aynı dürüstlük payı var. Libre Arts’ın 1.0 değerlendirmesi, montaj tezgâhının o sürümde ağırlıklı olarak bottom-up çalıştığını, yani parçaları önce ayrı ayrı modelleyip sonra birleştirdiğinizi yazıyor. Resmi sürüm notları da “temel işlevler mevcut, geliştirme sürüyor” diyor. ^[1][3] Büyük ve karmaşık montajlarda hiyerarşi, esnek alt montajlar ve performans konusunda ticari CAD’lerin gerisinde olduğunu bilerek yaklaşmak gerekir.

Yine de bu, FreeCAD için önemli bir eşik. Çünkü montaj, tek parça modellemenin bittiği yerde başlar. Bir braketi tek başına çizmek ile o braketi bir motor yatağına, bir mil yatağına ve bir kasaya bağlamak farklı bir disiplindir. 1.0, bu disiplinin ilk resmi çekirdek cevabını veriyor.

PartDesign ve Sketcher: günlük işin gerçekten değiştiği yer

FreeCAD’in öğrenme eğrisinin en dik kısmı Sketcher ve PartDesign’dır. 1.0, bu iki modülde yalnızca kozmetik değil, iş akışını değiştiren düzenlemeler getirdi.

Sketcher tarafında en görünür yenilik, bağlamsal Dimension aracı. Eskiden boyut, açı, yarıçap ve mesafe için ayrı araçlar ve ayrı kısayollar vardı; 1.0 tek bir araçtan bağlama göre doğru boyut türünü seçmenizi sağlıyor. “M” tuşuyla modlar arasında geçiş yapılabiliyor. Çizim sırasında ekranda parametre girme (on-view parameters), Offset, Scale, Move ve Rotate araçları, temel Chamfer, sürekli Trim ve kısıtlarıyla birlikte kopyala-yapıştır da bu sürümde geldi. Kopyalanan geometri, Python komutları olarak da taşınabiliyor; yani bir sketch’ten diğerine veya başka bir FreeCAD oturumuna aktarılabiliyor. ^[1][3]

Bunlar küçük görünen ama günlük modellemede saat kazandıran değişiklikler. Özellikle “Dimension” aracı, yeni kullanıcının “hangi kısıtı nereye koyacağım” sorusunu azaltıyor. Otomatik yatay/dikey kısıt, çizgi ekranın hangi eksenine daha yakınsa onu uyguluyor; orta nokta seçildiğinde simetri kısıtı kendiliğinden geliyor. 1.0 ayrıca üç noktalı dikdörtgen, yay-slot ve B-spline teğetliği gibi geometri seçeneklerini ekliyor. ^[1]

PartDesign tarafında Pad artık birden fazla yüzeyde bitebiliyor (“up to shape”). Revolution ve Groove için “first/last”, “up to face” ve “two dimensions” modları var. Linear ve polar pattern’lara Offset modu gelmiş; önceki mod “Overall Length” olarak yeniden adlandırılmış. Helix aracı ciddi sayıda hata düzeltmesi almış. Deneysel Allow Compound seçeneği ise tek bir body içinde birden fazla katı gövdeye izin veriyor; bu, özellikle başka CAD programlarından gelen kullanıcıların alıştığı bir çalışma biçimi. ^[1][3]

İkinci dönemeç: Bu araçlar FreeCAD’i Fusion 360 kadar pürüzsüz yapmıyor. Çünkü sorun araç sayısı değil, araçların birbirini nasıl izlediği. 1.0’da hâlâ bir sketch’i bir yüzeye bağlamak, o yüzey değiştiğinde ek iş çıkarabiliyor. FreeCAD wiki, stabil modeller için datum düzlemleri ve açık yerleşim kullanmayı öneriyor. 1.0 bu tavsiyeyi geçersiz kılmıyor; yalnızca hata yaptığınızda sizi daha erken uyarıyor. ^[7]

Yine de PartDesign’ın 1.0’daki toplam etkisi, “artık ciddi parça modelleyebilirim” eşiğini geçmek. Basit bir braket, flanş, muhafaza veya 3D baskı parçası için gereken araç zinciri tamam. Karmaşık yüzeyler, büyük montajlar ve sert toleranslı üretim çizimleri için ise hâlâ sabır ve disiplin gerekiyor.

CAM: 2,5 eksenin güvenilir ustası, 5 eksenin değil

FreeCAD 1.0’da Path çalışma tezgâhı adını CAM olarak değiştirdi. Bu, yalnızca bir isim değişikliği değil; CAM tarafında da ciddi bir olgunlaşma var. Yeni OpenGL tabanlı simülatör daha hızlı ve daha hassas; V-carve operasyonu step-down, finishing pass ve kafa hareketi optimizasyonu kazandı. Resmi sürüm notları, bu değişikliklerin oyma yüzey kalitesini artırırken hızı %50’ye kadar çıkarabildiğini söylüyor. Rest machining artık önceki operasyonların G-code’undan besleniyor; böylece Adaptive gibi Area dışı operasyonlardan sonra da çalışabiliyor. ^[1][3]

Ama CAM’in sınırlarını bilmek, onu doğru yerde kullanmanın ön koşulu. FreeCAD wiki, CAM araçlarının çoğunun gerçek 3D değil, 2,5D olduğunu açıkça yazıyor: sabit bir 2D şekli belirli bir derinliğe kadar kesiyorlar. Gerçek 3D yol üreten iki araç var: 3D Pocket ve 3D Surface; ikincisi hâlâ deneysel. Waterline da deneysel. Torna araçları geliştirme aşamasında. Çoğu operasyon, tool controller’da başka bir uç tanımlı olsa bile standart endmill varsayıyor; yalnızca Engrave ve 3D Surface bunun dışında. ^[4]

Üçüncü dönemeç: Bu, FreeCAD CAM’in “oyuncak” olduğu anlamına gelmiyor; “her CNC tezgâhı için her işi yapamaz” anlamına geliyor. Testere, matkap, 2,5D cep, profil, yüzeyleme, gravür ve V-carve işleri için fazlasıyla yeterli. Ama 5 eksenli sürekli işleme, torna, karmaşık 3D yüzey bitirme veya otomatik bağlama elemanı çarpışma kontrolü arıyorsanız burada bulamazsınız. Wiki ayrıca operasyonların bağlama elemanlarının farkında olmadığını, bu yüzden G-code’u tezgâha göndermeden önce simüle etmeniz gerektiğini hatırlatıyor. ^[4]

Bu sınır, FreeCAD’in kullanıcı kitlesini de belirliyor. Hobi atölyesi, küçük üretim, prototip ve ahşap/metal 2,5D işleri için CAM modülü bedava bir alternatif. Endüstriyel seri üretim hattı için ise bir CAM uzmanının gözetimi ve muhtemelen ticari bir post-processor gerekir.

Python konsolu ve makrolar: FreeCAD’in sessiz süper gücü

FreeCAD’i diğer açık kaynak CAD’lerden ayıran şey, Python’un programın içine değil, programın kendisine gömülü olması. 1.0, Python 3.11’e geçti. Bu, bazı eski makrolar için uyumluluk sorunu demek: Python feature’larda özel veri kaydetmek için kullanılan __getstate__ ve __setstate__ metodları dumps ve loads olarak yeniden adlandırıldı. Elinizde eski bir makro varsa, 1.0’a taşırken bu iki metodu kontrol etmek gerekiyor. ^[1]

Yeni App::VarSet yapısı, spreadsheet alias’larına ve eski Dynamic Data çözümlerine daha temiz bir alternatif sunuyor. Tasarım değişkenlerini modelin yanında tutuyorsunuz; headless modda çalışan script’lerden de erişilebiliyor. Expressions içinde Vector API fonksiyonlarını kullanmak da artık mümkün. ^[1][3]

Pratikte bu ne demek? Bir montaj parçasının ölçülerini VarSet’ten besleyip, aynı değerleri FEM sınır koşullarında ve CAM stock boyutunda kullanabilirsiniz. Bir klasördeki yüzlerce STEP dosyasını açıp ölçüm alan, rapor üreten veya TechDraw sayfası oluşturan bir makro yazabilirsiniz. CAM post-processor’ı Python ile özelleştirebilirsiniz. Sketch geometrisini Python komutları olarak kopyalayıp başka bir modele taşıyabilirsiniz. ^[1][4]

Ama Python gücü, aynı zamanda bir bakım yükü. Makro yazmak, FreeCAD’in iç API’sini öğrenmek demek; API sürümler arasında değişebiliyor. 1.0’ın Python 3.11 geçişi bunun somut örneği. Ekipte bir “FreeCAD otomasyonu” sorumlusu yoksa, makrolar zamanla çürüyebilir. Yine de tekrar eden işleri ortadan kaldırmak isteyen küçük ekipler için bu, ticari CAD’lerde ek ücretli API’lere göre çok daha erişilebilir bir yol.

Lisans: özgürlük, ama koşullu özgürlük

FreeCAD, LGPL-2.1-or-later lisansıyla dağıtılıyor. Pratik anlamı şu: programı ticari işlerde kullanabilirsiniz, satabilirsiniz, değiştirebilirsiniz. Ancak değiştirdiğiniz kütüphaneyi dağıtırsanız, kaynak kodunu ve kullanıcıların değiştirilmiş sürümle yeniden bağlama (relink) hakkını sağlamanız gerekir. Şirket içinde kullanıp dağıtmıyorsanız, bu yükümlülüklerin çoğu devreye girmez. ^[6]

Bu, “ücretsiz” ile “sınırsız” arasındaki farkı bilmek açısından önemli. FreeCAD’in kendisi ücretsiz; ama eklentilerin (addon) lisansları farklı olabilir. Bir CAM post-processor’ı veya özel bir workbench’i ticari ürüne gömerseniz, o eklentinin lisansını ayrıca kontrol etmelisiniz. Aynı şey, FreeCAD’i bir sunucu ürününün parçası olarak dağıtanlar için de geçerli.

Lisansın bir başka sonucu: yol haritası tek bir şirketin çıkarlarına bağlı değil. Ondsel gibi ticari girişimler gelip geçebiliyor; 1.0’ın montaj çözücüsü Ondsel Solver’e dayanıyor ve Ondsel 2024’te kapanma sürecine girdi. Buna rağmen çözücü açık kaynak olarak kaldı ve FreeCAD’in içinde yaşamaya devam ediyor. Bu, açık kaynak lisansın somut faydası: şirket gitse de kod kalıyor. ^[3]

Platformlar ve kurulum: masaüstünde güçlü, tarayıcıda yok

FreeCAD 1.0 resmi paketleri Windows, macOS ve Linux için yayımlandı. 1.0.2 indirme sayfası Windows’ta 64-bit 8/10/11, macOS’ta 10.12 Sierra ve üzeri, Linux’ta x86_64 ve aarch64 AppImage seçenekleri listeliyor. Paket adlarında py311 geçiyor; yani Python 3.11 tabanlı build’ler. ^[5]

Windows’ta installer ve portable .7z, macOS’ta Intel ve Apple Silicon için ayrı .dmg, Linux’ta AppImage var. Ayrıca dağıtım depoları, Snap ve günlük PPA gibi seçenekler mevcut. FreeCAD’i sunucuda veya bir pipeline içinde freecadcmd ile headless çalıştırmak da mümkün; 1.0, headless Python konsoluna sekme tamamlama ekledi. ^[1][5]

Eksik olan: resmi bir web sürümü veya mobil uygulama yok. Tarayıcıda çalışan Onshape gibi bir deneyim arıyorsanız FreeCAD yanlış adres. Ayrıca macOS’ta eski sürüm desteği sınırlı; 10.12 altındaki sistemlerde resmi paket beklemeyin. Linux’ta ise dağıtımınızın paket sürümü eski olabilir; AppImage veya Flatpak/Snap ile güncel sürüme geçmek daha güvenli. ^[10]

Öğrenme eğrisi: “zor” değil, “farklı” ve “kalabalık”

FreeCAD’in öğrenme eğrisi 1.0’da yumuşadı, ama dikliğini koruyor. Bunun üç nedeni var.

Birincisi, workbench modeli. Tek bir program değil, birbirine bağlı çalışma tezgâhları kullanıyorsunuz: Sketcher, PartDesign, Part, Draft, CAM, TechDraw, FEM, BIM. Bir işi bitirmek için üç-dört tezgâh arasında geçiş yapmanız gerekebiliyor. Bu, deneyimli kullanıcıya esneklik, yeni kullanıcıya ise “nereden başlayacağım” sorusu olarak dönüyor.

İkincisi, aynı işi yapmanın birden fazla yolu olması. PartDesign ile de Part ile de Draft ile de katı model üretebilirsiniz. Hangisinin “doğru” olduğu, modelinizi nasıl güncelleyeceğinize bağlı. Bu esneklik, iyi bir öğretmen veya iyi bir şablon olmadan kafa karıştırıcı olabiliyor.

Üçüncüsü, terminoloji ve dokümantasyon. FreeCAD wiki çok kapsamlı ama her sayfa aynı güncellikte değil. 1.0 ile gelen yeni araçların bazıları hâlâ “experimental” etiketiyle duruyor. Bu etiketleri ciddiye almak gerekiyor; deneysel bir CAM operasyonunu üretim hattına koymadan önce simüle etmek şart.

Buna karşılık 1.0, arayüzde ciddi bir temizlik yaptı: ölçüm aracı birleşti, görev paneli dock edilebilir oldu, koyu/açık tema seçenekleri geldi, yeni başlangıç sayfası ve safe mode eklendi. Bu değişiklikler öğrenme eğrisini sıfırlamıyor ama ilk günün cezasını azaltıyor. ^[1][3]

Güçlü ve zayıf yönler

Kimler için uygun, kimler için değil

FreeCAD 1.0 sizin için doğru olabilir, eğer:

• Bütçeniz sıfıra yakınsa ve düzenli abonelik ödemek istemiyorsanız.
• Linux kullanıyorsanız veya Windows/macOS’ta açık kaynak araçlarla çalışmayı tercih ediyorsanız.
• 3D baskı, ahşap işleri, küçük atölye, prototip veya 2,5D CNC işleri yapıyorsanız.
• Python ile tekrar eden işleri otomatikleştirmek istiyorsanız.
• Öğrenmeye zaman ayırabilecek bir öğrenci, öğretmen veya hobi kullanıcısıysanız.
• Dosyalarınızın on yıl sonra da açılabilmesini önemsiyorsanız; FCStd ve STEP açık ve belgelenmiş biçimler.

FreeCAD 1.0 sizin için doğru değil, eğer:

• Büyük montajlarda (binlerce parça) günlük olarak çalışıyorsanız.
• Sertifikalı üretim çizimleri, gelişmiş GD&T ve denetlenebilir sürüm kontrolü istiyorsanız.
• Class-A yüzey, ileri NURBS veya karmaşık endüstriyel tasarım yapıyorsanız.
• 5 eksenli sürekli işleme, torna veya gelişmiş CAM stratejileri arıyorsanız.
• Bulutta gerçek zamanlı iş birliği, tarayıcıdan erişim veya mobil uygulama istiyorsanız.
• Kullanıcı başına sertifikalı eğitim ve 7/24 kurumsal destek sözleşmesi gerekiyorsa.

Alternatiflerle kısa karşılaştırma

Bu tablo bir “kazanan” seçmiyor. Her araç, farklı bir üretim hattının farklı bir halkası. FreeCAD’in yeri, özellikle “parametrik katı modelleme + açık biçimler + Python + sıfır lisans” kesişiminde.

Son söz: 1.0 bir etiket, model ise her gün yeniden çizilir

FreeCAD 1.0’ı ilk açtığınızda ekranda gördüğünüz şey bir kutlama değil, bir çalışma tezgâhı. Yeni logo, koyu tema ve düzenli tercihler, yirmi yıllık bir projenin kendine çeki düzen verdiğini gösteriyor. Ama asıl fark, bir sketch’i değiştirdiğinizde modelin eskisi kadar kolay dağılmaması. Bu, kullanıcı için logodan çok daha değerli.

Yine de 1.0’ı abartmamak gerekir. TopoNaming onarımı tam değil; CAM hâlâ 2,5D ağırlıklı; büyük montajlar sabır istiyor; Python API’si bakım istiyor. FreeCAD, “her şeyi yapan” bir program değil, “kendi iş akışınızı kurmanıza izin veren” bir program. Bu yüzden onu bir ürün gibi değil, bir alet çantası gibi değerlendirmek gerekiyor.

Bir CAD programının olgunluğu, kaç özellik eklediğinde değil, kaç eski modeli açtığında hâlâ çalıştığında ölçülür. 1.0 bu ölçütte ilk kez ciddi bir cevap veriyor.

Peki sizden beklenen nedir? Modelinizi hangi araçla çizeceğinizi seçmeden önce, o modeli on yıl sonra hangi biçimde açacağınızı da seçin. Ve 1.0’ı denerken ilk saatte mükemmel bir sonuç değil, çalışan bir feature ağacı hedefleyin.

Kaynaklar

1. FreeCAD Documentation, “Release notes 1.0”, wiki.freecad.org (arşiv: web.archive.org)
2. FreeCAD News, “FreeCAD Version 1.0 Released”, 19 Kasım 2024, blog.freecad.org
3. Libre Arts, “FreeCAD 1.0: new features and the larger picture”, 19 Kasım 2024, librearts.org
4. FreeCAD Documentation, “CAM Workbench”, wiki.freecad.org
5. FreeCAD Documentation, “Download”, wiki.freecad.org
6. FreeCAD GitHub deposu, LICENSE (GNU LGPL 2.1), github.com
7. FreeCAD Documentation, “Topological naming problem”, wiki.freecad.org
8. DigiLiner, “2026’da 3D Modelleme Yazılımları: 24 Aracın Karşılaştırması”, digiliner.org
9. DigiLiner, “SOLIDWORKS İncelemesi”, digiliner.org
10. Phoronix, “FreeCAD 1.0 Released With UI/UX Improvements, New Materials System”, 19 Kasım 2024, phoronix.com