Parametrik CAD Yazılımları 2026: Çekirdek ve Lisans Rehberi

1973, Cambridge. Doktora öğrencisi Ian Braid, danışmanı Charles Lang’ın gözetiminde BUILD adlı bir program üzerinde çalışıyordu. Soru teknik ama temeldi: Bir bilgisayar, bir nesnenin yalnızca tel kafesini değil, içini, kütlesini ve kapalı sınırlarını nasıl bilebilir? Bir yıl sonra, 1974’te Lang, Braid, Alan Grayer ve Peter Veenman bu soruyu bir şirkete dönüştürdü: Shape Data. 1978’de yayımlanan Romulus, katı modelleme çekirdeğinin ticari ilk örneklerinden biri oldu.^[1]

Aynı soru bugün hâlâ masaüstünüzde duruyor. SolidWorks’te bir braket çizerken, Onshape’te tarayıcıda bir montajı döndürürken veya FreeCAD’de bir sketch’in ölçüsünü değiştirirken, ekranda gördüğünüz arayüzün altında o Cambridge sorusunun mirasçısı olan bir geometri çekirdeği çalışır.

Parametrik CAD, geometrinin sabit ölçülerle değil, adlandırılmış parametreler ve kısıtlar arasındaki ilişkilerle tanımlandığı; bir değer değiştiğinde modelin bu ilişkiler zincirinde yeniden hesaplandığı bilgisayar destekli tasarım yaklaşımıdır. Bu tanım, tek bir programı değil bir çalışma biçimini anlatır. Aynı yaklaşım SolidWorks’te özellik ağacıyla, SolveSpace’te kısıt denklemleriyle, Rhino’da Grasshopper grafiğiyle, FreeCAD’de Python’a açılan bir tezgâhla görünebilir.

Motif tek bir cümlede özetlenebilir: aynı motor, farklı sözleşme. 2026’da altı güçlü aracı çekirdek, lisans, fiyat ve kullanım senaryosu düzeyinde yan yana koyuyor. Ama önce “parametrik” kelimesinin nerede bittiğini, “çekirdek” kelimesinin nerede başladığını ayırmak gerekiyor.

Bu rehber, 3D CAD Programları ve Mekanik Tasarım Rehberinin bir parçası. İngilizce okuyucular için aynı hub’ın 3D CAD Software Engineering & Design Guide sürümü de yayında.

Parametrik CAD nedir, ne değildir?

Parametrik CAD, modelin ölçülerini ve geometrik ilişkilerini bir kural kümesi olarak saklayan, bu kurallar değiştiğinde modeli yeniden hesaplayan bir tasarım yöntemidir. Klasik 2D çizimde bir çizginin uzunluğu yalnızca çizilmiş bir değerdir; parametrik modelde o uzunluk bir değişkendir ve başka ölçülerle bağlantılı olabilir.

Pratikte üç farklı parametrik yaklaşım iç içe geçer:

• Geçmiş tabanlı modelleme (history-based): Model, sıralı özellikler zinciri olarak tutulur. Sketch, pad, cut, fillet, pattern gibi adımlar bir ağaçta durur; bir üst adım değiştiğinde alt adımlar yeniden hesaplanır. Fusion ve SolidWorks bu hattın temsilcileridir.
• Kısıt tabanlı modelleme (constraint-based): Geometri, ölçü ve ilişki denklemleriyle tanımlanır. Çözücü, bu denklem sistemini sağlayan konumu bulur. SolveSpace’in ana ürünü bu çözücüdür.
• NURBS ve görsel programlama: Eğri ve yüzeyler matematiksel NURBS tanımlarıyla kurulur; Grasshopper gibi bir grafik ortamı bu geometriyi parametrelerle sürer. Rhino bu hattın bilinen bir örneğidir.

Bunlara dördüncü bir hat eklenir: doğrudan modelleme (direct modeling). Doğrudan modelleme geçmiş ağacına bağlı kalmadan yüzeyi iter, çeker ve düzenler. Parametrik değildir; ama çoğu programda parametrik araçlarla birlikte yaşar. Bir CAD programının “parametrik” sayılması, çekirdeğinin adından değil, üstündeki kısıt ve geçmiş katmanından anlaşılır.

Bu ayrım önemli, çünkü pazarlama dili üç kelimeyi birbirine karıştırıyor: parametrik CAD, parametrik tasarım ve NURBS modelleme. Parametrik tasarım daha geniş bir şemsiye; bir ürünün ölçülerini ve kurallarını tasarım kararlarına bağlamak anlamına gelir. Parametrik CAD bunun bir yazılım sınıfıdır. NURBS modelleme ise geometrinin nasıl temsil edildiğini anlatır. Aynı program üçünü de yapabilir; ama üçü aynı şey değildir.

Çekirdek: arayüzün altındaki motor

Geometri çekirdeği, bir CAD programının katı ve yüzey geometrisini hesaplayan yazılım bileşenidir. B-Rep (Boundary Representation) topolojisini, yani yüz, kenar ve köşe ilişkilerini; bunların altındaki analitik düzlemleri ve NURBS yüzeylerini yönetir. Kullanıcı arayüzü, özellik ağacı ve dosya yöneticisi bu motorun üstünde çalışır.

Bir çekirdek ile bir kısıt çözücü aynı şey değildir. Çekirdek “bu yüzey nerede, bu iki gövde kesişiyor mu, bu kenar hangi yüze ait” sorularını yanıtlar. Kısıt çözücü ise “bu çizgi şu noktaya teğet olsun, bu iki yüz paralel kalsın” gibi denklemleri çözer. SolidWorks’ün Parasolid çekirdeği ile D-Cubed kısıt çözücüsü ayrı bileşenlerdir; Fusion’da da geometri çekirdeği ile sketch çözücüsü ayrı katmanlardır. Bu yüzden “hangi çekirdek daha iyi” sorusu, “hangi kısıt çözücü daha iyi” sorusundan farklı bir cevap ister.

2026 itibarıyla masaüstü ve bulut CAD dünyasında beş çekirdek ailesi öne çıkıyor:

Parasolid, Siemens’in verdiği rakamlarla 900’den fazla fonksiyon ve 200’den fazla bağımsız yazılım üreticisi tarafından kullanılıyor; XT biçimi üzerinden 350’den fazla uygulama arasında veri uyumluluğu sağlıyor.^[2] Wikipedia’nın sürüm tablosu ise 2026 Temmuz sonunda v39.0’ı işaret ediyor.^[3] Bu iki kaynak farklı şeyleri sayıyor: biri ekosistemi, diğeri sürüm numarasını. İkisini birlikte okumak, “çekirdek pazarı” denilen şeyin aslında bir lisans ve dosya uyumluluğu ağı olduğunu gösteriyor.

ACIS, Spatial’in 30 yılı aşkın süredir geliştirdiği ticari çekirdek; şirketin verdiği rakamla 350’den fazla uygulamada ve üç milyondan fazla koltukta kullanılıyor.^[5] Autodesk’in ShapeManager’ı ise ACIS 7.0’dan Kasım 2001’de çatallandı ve ilk kez Inventor 5.3 ile Şubat 2002’de göründü.^[6] Autodesk’in kendi blogu, Fusion’ın 3D şekilleri üretmek için Autodesk Shape Manager (ASM) çekirdeğini çağırdığını açıkça yazıyor.^[7]

Open CASCADE Technology, B-Rep modelleme, görselleştirme ve STEP/IGES alışverişi için açık kaynaklı bir C++ platformu. 2026’daki güncel sürüm 8.0.1 ve lisansı LGPL 2.1 ile ek istisna.^[8] FreeCAD’in geometri katmanı bu çekirdeğe dayanır.^[21] Rhino’nun çekirdeği ise McNeel’in kendi NURBS altyapısı ve openNURBS araç setidir; Rhino uygulaması ticari, openNURBS kitaplığı ise .3dm dosyalarını okumak ve yazmak için açık bir geliştirici aracıdır.^[14][20]

Bir Bakışta: 2026’nın altı parametrik CAD adayı

Aşağıdaki tablo, 14 Kasım 2026 itibarıyla erişilebilen resmi sürüm sayfaları, üretici fiyat sayfaları ve bağımsız doğrulama kaynaklarına dayanıyor. Fiyatlar liste düzeyinde; kurumsal anlaşmalar, bölge vergileri ve eğitim indirimleri değişebilir.

Birinci hat: geçmiş ağacı ve iki farklı sözleşme

Geçmiş tabanlı parametrik modelleme, modeli sıralı özellikler zinciri olarak tutar; her özellik kendinden önceki geometriyi girdi olarak alır. Fusion ve SolidWorks bu yaklaşımın yaygın iki örneğidir. Ancak ortak noktaları yalnızca yöntem; çekirdekleri farklı: Fusion Autodesk ShapeManager, SolidWorks ise Parasolid kullanır. Aynı çekirdeği paylaşan SolidWorks ile Onshape arasında bile dosyalar doğrudan açılmaz; bu, çekirdek uyumluluğunun dosya uyumluluğu olmadığını gösterir.

Autodesk Fusion: tek belgede dört disiplin

Autodesk Fusion, CAD, CAM, CAE ve PCB tasarımını bulut bağlantılı tek bir belgede birleştiren ticari bir platformdur. 28 Ekim 2026’da yayımlanan 2706.1.17 derlemesi, ürünün 2026 hattındaki son güncellemelerinden biri.^[17] Fusion’ın geometri katmanı Autodesk ShapeManager (ASM) çekirdeğine dayanır; Autodesk’in kendi açıklaması, 3D şekilleri üretmek için ASM’nin çağrıldığını söyler.^[7]

Fusion’ın gücü, farklı disiplinleri aynı veri modelinde buluşturması. Bir mekanik parça, onun CAM kurulumu, termal simülasyonu ve kartı aynı projede yaşayabilir. Ticari abonelik modeli, kişisel ve eğitim kullanımı için sınırlı ücretsiz sürümlerle dengeleniyor.^[17] Sınırı da aynı yerden geliyor: bulut belgesi, hesap ve ağ bağlantısı varsayar; ileri imalat ve simülasyon yetenekleri ayrı uzantı aboneliklerine bağlanır.

SOLIDWORKS: endüstri standardının ağırlığı

SOLIDWORKS, Dassault Systèmes’in Windows üzerinde çalışan parametrik katı modelleme paketidir; 2026 sürümü Kasım 2025’te yayımlandı.^[18] Çekirdeği Siemens Parasolid. Bu, Dassault’un kendi ürünü olan bir programın rakibi Siemens’in çekirdeğini lisanslaması gibi görünen bir paradoks; ama masaüstü ürün bugün de bu hattı sürdürüyor.^[4][3]

SOLIDWORKS’ün avantajı özellikle büyük montajlar, teknik resim, tedarik zinciri entegrasyonu ve iş ortağı ekosisteminde birikmiş kurumsal bilgi. Dezavantajı ise maliyet ve platform bağımlılığı: Windows dışında masaüstü sürümü yok ve fiyat bölgesel satış kanalının teklifine bağlı.^[18]

İlk dönemeç: SolidWorks ile Onshape aynı çekirdeği, yani Parasolid’i kullanır. Ama aynı çekirdek, aynı dosya değildir. SolidWorks’ün yerel dosyası SLDPRT/SLDASM; Onshape’un belgesi ise tarayıcıdaki bir veri modelidir. İkisi arasında parametrik geçmişi taşıyan bir aktarım beklemek, çekirdek uyumluluğunu dosya uyumluluğuyla karıştırmak olur. Aynı motor, farklı sözleşme.

İkinci hat: kısıt çözücüsü asıl üründür

Kısıt tabanlı modelleme, geometriyi ölçü ve ilişki denklemleri kümesi olarak tanımlar; çözücü bu denklemleri sağlayan konumu hesaplar. SolveSpace bu yaklaşımın yalın ve öğretici örneklerinden biri. Windows’ta tek dosya olarak çalışır, kurulum istemez ve kendi sembolik denklem tabanlı çözücüsünü taşır.^[12][13][22]

SolveSpace 3.3, 20 Ekim 2026’da yayımlandı; GPLv3 ile dağıtılıyor ve Windows, Linux ile macOS’ta çalışıyor.^[13] Resmi özellik listesi; çizgi, yay, Bézier ve spline tabanlı sketch’ler; mesafe, açı, teğetlik, paralellik, diklik ve simetri kısıtları; extrude, lathe, helis ve Boolean işlemleri; montaj kısıtları; serbestlik derecesi (DOF) kontrolü ve mekanizma izi gibi araçları sıralıyor.^[12]

SolveSpace’in sınırları da aynı sadelikte. 3D katı gövdede pah/radyus aracı yok; NURBS Boolean işlemleri kırılgan olabilir; tam CAM, FEA ve ilişkisel teknik resim ortamı beklenmemeli.^[19] Buna karşılık 2D DXF, STEP, STL, OBJ ve G-code çıktısı alınabiliyor; lazer kesim, su jeti ve basit 2.5 eksen işler için hazırlık yapılabiliyor.^[12]

İkinci dönemeç: SolveSpace’in asıl ihracat kalemi çizim ekranı değil, çözücüsü. Programın kısıt çözücüsü başka açık kaynak projelere de taşındı; FreeCAD’in Assembly3 tezgâhı ve Blender için CAD Sketcher eklentisi bunların bilinen örnekleri.^[19] Küçük bir programın mirası, kendi penceresinin dışında yaşamaya devam ediyor.

Bu yüzden SolveSpace’i “küçük CAD” diye değil, “kısıt çözücüsünü görünür kılan CAD” diye değerlendirmek daha doğru. Bir braket, flanş veya bağlantı plakası tasarlayan makine mühendisi için hızlı bir araç; karmaşık yüzeyli tüketici ürünleri için ise bilinçli bir geri adım.

Üçüncü hat: NURBS ve görsel programlama

NURBS tabanlı modelleme, eğri ve yüzeyleri kontrol noktaları, düğüm vektörü ve ağırlıklarla tanımlar. Bir daire, poligon yaklaşımı değil matematiksel bir eğri olarak saklanır; bu yüzden üretim toleransı korunabilir. Rhino, bu temsilin masaüstünde olgun örneklerinden biri.^[14]

Rhino 9, tek seferlik 995 $ ticari lisans ve 195 $ öğrenci fiyatıyla satılıyor; abonelik veya bakım ücreti yok.^[14] Windows ve macOS’ta çalışıyor; .3dm biçimi ve openNURBS araç seti sayesinde diğer uygulamalarla NURBS geometrisi alışverişi yapabiliyor.^[14][20] Rhino 9 ayrıca SubD modelleme, Clipping Drawings ve Direct3D görüntü hattı gibi yenilikler getiriyor.

Grasshopper, Rhino’nun içinde çalışan görsel programlama ortamıdır; programlar bileşenleri tuvale sürükleyip çıktıları girdilere bağlayarak kurulur.^[15] Rhino 6’dan beri standart araç setinin parçası; Rhino 9 ile birlikte Grasshopper 2 de geliyor.^[15][14] Ama Grasshopper bir geometri çekirdeği değil; Rhino’nun NURBS geometrisini süren bir parametrik tasarım katmanı.

Üçüncü dönemeç: Parametrik tasarım ile parametrik CAD aynı şey değil. Grasshopper’da bir cephe panelinin ölçülerini bir eğriye bağlayabilir, binlerce varyasyonu grafikle sürebilirsiniz. Ama bu, SolidWorks’teki gibi sıralı bir özellik ağacı ve montaj kısıtları zinciri değildir. Rhino sizi NURBS’in kesinliğiyle, Grasshopper da grafiğin esnekliğiyle donatır; ikisi birlikte hesaplamalı tasarımın güçlü bir hattını kurar, ama klasik mekanik CAD’in yerine geçmez.^[14][15]

Dördüncü hat: açık kaynak ve veri egemenliği

Açık kaynak parametrik CAD, geometri çekirdeğinden uygulama koduna kadar denetlenebilir bir yığın sunar; bu, lisans maliyetini sıfırlamakla aynı şey değildir. FreeCAD, açık kaynak dünyasında B-Rep seviyesinde çalışan olgun parametrik CAD adaylarından biri. Geometri katmanı Open CASCADE Technology’ye dayanıyor; uygulama LGPL-2.1-or-later ile dağıtılıyor.^[11][21]

FreeCAD 1.0, 18 Kasım 2024’te yayımlandı. Bu sürümün önemli vaatlerinden biri topolojik adlandırma problemi (TNP) için getirilen hafifletme algoritmasıydı. Resmi sürüm notları, sorunun tamamen çözülmediğini ve sonraki sürümlerde iyileştirmelerin süreceğini açıkça yazıyor.^[9] Aynı sürüm, Ondsel çözücüsüne dayanan yerleşik Assembly tezgâhını da çekirdeğe taşıdı; temel kısıtlar mevcut, geliştirme devam ediyor.^[9]

FreeCAD’in sürüm ritmi 2026’da değişti. FreeCAD blogu, 18 Ekim 2026’da 26.3 Release Candidate 2’yi duyurdu ve yeni sürüm numaralandırma düzenine geçildiğini yazdı.^[10] Yani “FreeCAD 1.0” hâlâ kararlı hattın adı; 26.3 ise yeni düzenin ilk sürüm adayı. Bir CAD aracını değerlendirirken bu ayrımı bilmek, “hangi sürümü indirdim” sorusunun cevabını netleştiriyor.

Dördüncü dönemeç: “Ücretsiz” ile “sınırsız” aynı şey değil. LGPL, programı ticari işlerde kullanmanıza izin verir; ancak değiştirdiğiniz kütüphaneyi dağıtırsanız kaynak kodu ve yeniden bağlama hakkı gibi yükümlülükler doğar.^[11] Ayrıca FreeCAD eklentilerinin lisansları farklı olabilir. Kurumsal bir ürüne gömmeden önce hem çekirdeğin hem eklentinin lisansını ayrı ayrı okumak gerekiyor. Buna karşılık açık kaynak lisansın somut faydası şu: projeyi finanse eden şirket çekilse bile kod ve dosya biçimi toplulukta kalır.

FreeCAD’in pratik gücü Python’da. Sketcher, PartDesign, CAM, FEM ve BIM tezgâhları arasında geçiş yapabilir; makrolarla tekrar eden işleri otomatikleştirebilir; freecadcmd ile sunucuda headless çalıştırabilirsiniz.^[9] Sınırı ise büyük montajlar, karmaşık yüzeyler ve sertifikalı üretim çizimlerinde ticari paketlerin gerisinde kalması. FreeCAD bir ürün değil, kendi iş akışınızı kurduğunuz bir alet çantası.

Beşinci hat: bulut CAD ve görünürlük sözleşmesi

Bulut CAD, geometriyi tarayıcıda değil sunucuda hesaplayan ve belgeyi dosya kopyaları yerine işaretçilerle yöneten bir SaaS modelidir. Onshape bu modelin tutarlı bir örneği: tarayıcıda çalışır, ayrı bir kaydet adımına ihtiyaç duymaz ve düzenlemeler belgeye otomatik işlenir.^[16][3]

Onshape’un geometri çekirdeği de Parasolid. Siemens’in kendi sayfası Onshape’u bulut uygulamaları arasında sayıyor; Wikipedia’nın Parasolid uygulama listesinde de Onshape yer alıyor.^[2][3] Yani Onshape’un yeniliği katı modelleme matematiği değil, veri modeli: tek belge, otomatik kayıt ve sürüm geçmişi, dosya kopyalamadan tasarım geçmişini izlemeye izin veriyor.

Fiyatlandırma 14 Kasım 2026 itibarıyla net: Free 0 $, Standard kullanıcı başına yıllık 1.500 $, Professional 2.500 $, Enterprise teklife bağlı.^[16] Free plan ticari olmayan kullanım için ve tüm belgeler herkese açık. Bu, sıfır dolarlık etiketin aslında tasarımınızın gizliliğinden feragat etmek anlamına geldiği yer. Hobi projesi veya açık kaynak mekanizma için makul; müşteri teslimi veya patent öncesi bir montaj için değil.

Beşinci dönemeç: Bulutta asıl maliyet lisans değil, görünürlük ve veri ikametgâhı. Onshape Government, AWS GovCloud üzerinde ITAR/EAR uyumuna yardımcı olacak biçimde konumlandırılmış; erişim ve uyum koşulları ayrıca sözleşmeye bağlı.^[16] Kendi veri ikametgâhı kuralı olan bir kurum, satın alma öncesinde bu konuyu yazılı olarak netleştirmeli. Aynı motor, farklı sözleşme: bu kez sözleşme verinin nerede durduğuyla ilgili.

Karşılaştırma tablosu: hangi araç hangi iş için?

Kimi için uygun? Karar destek matrisi

Aşağıdaki matris bir “kazanan” seçmiyor; kullanım senaryosuna göre ilk tercihi ve alternatifi gösteriyor. Bir CAD aracının doğru seçimi, modelin türü, ekip yapısı, bütçe ve veri politikası birlikte okunduğunda ortaya çıkar.

Sık sorulan sorular

Parametrik CAD ile parametrik tasarım aynı şey mi?

Hayır. Parametrik CAD bir yazılım sınıfıdır; parametrik tasarım ise ölçü ve kuralları tasarım kararlarına bağlayan daha geniş bir yaklaşımdır. Rhino + Grasshopper güçlü bir parametrik tasarım ortamıdır, ama klasik anlamda geçmiş tabanlı bir parametrik katı CAD değildir.

Hangi geometri çekirdeği daha iyi?

“Daha iyi” senaryoya bağlı. Parasolid geniş bir ticari ekosisteme ve olgun B-Rep araçlarına sahip; ShapeManager Autodesk ürünlerinde aynı çekirdeği taşıyor; OCCT açık kaynak ve STEP alışverişinde güçlü; ACIS ise 30 yılı aşkın bir ticari birikim sunuyor.^[2][5][8] Çekirdek seçimi, dosya uyumluluğu ve lisans kadar ekip alışkanlığına da bağlı.

FreeCAD, SolidWorks dosyasını doğrudan açar mı?

SLDPRT/SLDASM dosyalarını parametrik geçmişiyle doğrudan açmak beklenmemeli. Pratik yol STEP veya IGES üzerinden geometri alışverişi; ancak bu biçimler özellik ağacını taşımaz. Uzun vadeli arşiv için yerel dosyanın yanında STEP AP242 kopyası tutmak daha güvenli.

Onshape’un ücretsiz planı ticari işte kullanılabilir mi?

Hayır. Free plan ticari olmayan kullanım içindir ve tüm belgeler herkese açıktır.^[16] Ticari kullanım için Standard veya Professional plan gerekir; gizlilik ihtiyacı varsa ilk günden ücretli plana geçmek doğru başlangıç.

Rhino parametrik midir?

Rhino’nun kendi modelleme yaklaşımı NURBS ve doğrudan düzenleme ağırlıklıdır; parametrik tasarım katmanı Grasshopper’dır. Grasshopper ile güçlü parametrik tanımlar kurulabilir, ancak SolidWorks tarzı sıralı özellik ağacı ve montaj kısıtları beklenmemeli.^[14][15]

Son söz: dosyayı on yıl sonra kim açacak?

1973’te Cambridge’de sorulan soru bugün hâlâ aynı: Katıyı bilgisayar nasıl bilir? Parasolid ve ACIS bu soruya ticari dünyanın iki farklı cevabı; OCCT açık kaynak dünyanın cevabı; ShapeManager Autodesk’in kendi çizgisi; openNURBS ise NURBS geometrisinin taşınabilir dili. Altı programın her biri bir geometri çekirdeği ve kısıt katmanı kullanıyor; fark, motorun üstündeki sözleşmede.

Bu yüzden seçim yaparken yalnızca “hangi düğme daha kolay” diye bakmayın. Şu iki soruyu yazılı olarak cevaplayın: Modelinizi on yıl sonra hangi biçimde açacaksınız ve o modeli kimlerle, hangi veri sınırları içinde paylaşacaksınız? Bu iki cevap, çekirdek listesinden daha çok şey söyler.

Aynı motor, farklı sözleşme. Doğru soru, hangi motorun daha güçlü olduğu değil; hangi sözleşmenin sizin işinize uyduğu.

Kaynaklar

1. Shape Data Limited ve Romulus tarihçesi: Wikipedia, Shape Data; Wikipedia, Romulus.
2. Siemens Digital Industries Software, “Parasolid 3D Geometric Modeling” (900+ fonksiyon, 200+ ISV, 350+ uygulama), erişim 14 Kasım 2026: siemens.com.
3. Parasolid sürümü (v39.0, 31 Temmuz 2026) ve uygulama listesi: Wikipedia, Parasolid.
4. Siemens, “The hidden cost of swapping CAD kernels” (masaüstü SolidWorks Parasolid, 3DEXPERIENCE CGM): blogs.sw.siemens.com.
5. Spatial (Dassault Systèmes), “3D ACIS Modeler” (30+ yıl, 350+ uygulama, 3 milyon+ koltuk), erişim 14 Kasım 2026: spatial.com.
6. Autodesk ShapeManager tarihçesi (ACIS 7.0 çatalı, Kasım 2001; Inventor 5.3, Şubat 2002): Wikipedia, ShapeManager.
7. Autodesk, “Get Smart with Fusion 360 Part 1: 3D Modeling Terminology” (Fusion, Autodesk Shape Manager çekirdeğini kullanır): autodesk.com.
8. Open Cascade, “OCCT” (8.0.1, LGPL 2.1 + istisna), erişim 14 Kasım 2026: opencascade.com.
9. FreeCAD Documentation, “Release notes 1.0” (18 Kasım 2024; TNP hafifletmesi; Assembly tezgâhı): github.com/FreeCAD.
10. FreeCAD News, “FreeCAD 26.3 Release Candidate 2” (18 Ekim 2026) ve yeni sürüm numaralandırma düzeni: blog.freecad.org.
11. FreeCAD kaynak deposu, LICENSE (GNU LGPL 2.1): github.com/FreeCAD/FreeCAD.
12. SolveSpace, “Features” (kısıtlar, Boolean, DOF, mekanizma izi, dışa aktarma), erişim 14 Kasım 2026: solvespace.com.
13. SolveSpace, “Download” (3.3, 20 Ekim 2026; GPLv3; kurulum gerekmez): solvespace.com.
14. Robert McNeel & Associates, “Rhino 9” (NURBS, SubD, Grasshopper 1/2, 995 $ ticari, 195 $ öğrenci, kalıcı lisans): rhino3d.com.
15. Grasshopper 3D (Rhino içinde görsel programlama; Rhino 6’dan beri standart araç setinde): Wikipedia, Grasshopper 3D.
16. Onshape, “Plans and Pricing” (Free 0 $, Standard 1.500 $, Professional 2.500 $/kullanıcı/yıl; Free planda tüm belgeler herkese açık; 3 haftada bir güncelleme), erişim 14 Kasım 2026: onshape.com.
17. Autodesk Fusion sürümü (2706.1.17, 28 Ekim 2026) ve lisans modeli: Wikipedia, Autodesk Fusion.
18. SOLIDWORKS 2026 (14 Kasım 2025) ve Windows platformu: Wikipedia, SolidWorks.
19. LWN.net, “A survey of free CAD systems” (SolveSpace çözücüsü, sınırlar ve diğer projelere taşınması): lwn.net.
20. Robert McNeel & Associates, “openNURBS and rhino3dm Guides” (.3dm okuma/yazma, NURBS geometrisi): developer.rhino3d.com.
21. FreeCAD Documentation, “OpenCASCADE” (FreeCAD’in geometri çekirdeği): wiki.freecad.org.
22. SolveSpace, “Technology: Solving Constraints” (sembolik denklem tabanlı kısıt çözücüsü): solvespace.com.