The Secret of Monkey Island

Ekim 1990. Marin County, Kaliforniya. Skywalker Ranch.

Lucasfilm Games ofisinde 26 yaşındaki Ron Gilbert, dönemin en popüler macera oyunlarını geliştiren Sierra On-Line disketlerini masaya fırlatıyordu ^[1]. O yıllarda bir King's Quest veya Space Quest oynamak, mayın tarlasında gözü kapalı yürümekle eşdeğerdi: Üç saat önce kütüphaneden almayı unuttuğunuz küçücük bir anahtar yüzünden oyunun finalinde kapana kısılır, geri dönemez ve saatlerinizi çöpe atardınız. Yanlış bir odaya adım attığınız anda dev bir canavar belirebilir veya Guybrush gibi masum bir karakter tek bir tıklamayla uçurumdan aşağı yuvarlanarak ölürdü.

Gilbert, bu acımasız ve oyuncuyu cezalandıran anlayıştan nefret ediyordu. 1989 yılında oyun tasarımcıları bülteninde yayımladığı "Why Adventure Games Suck" (Macera Oyunları Neden Berbat?) manifestosunda radikal bir kural koydu: Oyuncu asla rastgele ölmeyecek, çıkmaz sokaklara kilitlenmeyecek ve yeni şeyler denemekten asla korkutulmayacaktır ^[1][2].

İşte Mêlée Adası'nın gaz lambalarıyla aydınlatılmış sisli rıhtımında başlayan ve korsanlık tarihini bir mizah anıtına dönüştüren yolculuk, bu manifestonun üzerinde yükseldi.

İlk Dönemeç: Kılıç Düelloları Refleksle Değil, Edebiyatla Kazanılıyordu

Korsan temalı bir oyunda kılıç dövüşlerinin olması kaçınılmazdı. Ancak 1990 yılında bir bilgisayarda kılıç dövüşü yaptırmak demek; oyuncuyu klavye tuşlarına hızla basmaya zorlamak ya da joystick'i çılgınca sallatmak demekti. Ron Gilbert bunu kesin bir dille reddetti: Karşısındaki bir dövüş oyunu değil, zeka ve anlatı oyunuydu.

Klasik Errol Flynn ve korsan filmlerinde dövüşçüler kılıç sallarken sürekli birbirine laf atar, zekice hakaretlerle hasmının dengesini bozardı. Gilbert, bu mekaniği bir taş-kağıt-makas mantığına ama edebi bir kurguya dönüştürmeye karar verdi. Ancak ekibin yazdığı hakaretler bir türlü istenen edebi kıvraklığa ulaşamıyordu.

Çözüm beklenmedik bir misafirle geldi: Ünlü bilimkurgu yazarı Orson Scott Card (Ender's Game romanının yazarı), o sıralar Skywalker Ranch'e davet edilmişti ^[3]. Card masaya oturdu ve oyun dünyasının en ikonik sözlü düello repliklerini kaleme aldı:

— "Bir süt çiftçisi gibi dövüşüyorsun!" (You fight like a dairy farmer!)
— "Ne kadar da uygun; sen de inek gibi dövüşüyorsun!" (How appropriate. You fight like a cow!) ^[3]

Oyuncu Mêlée Adası'ndaki korsanlarla dövüştükçe yeni hakaretler ve bunların hazırcevap karşıtlarını öğrenmek, ardından Usta Kılıç Ustası Carla'yı bu sözlü cephanelikle alt etmek zorundaydı. Kılıç, metnin yalnızca bir bahanesiydi.

İkinci Dönemeç: Bir Dosya Uzantısından Doğan Kahraman: "guy.brush"

Oyun dünyasının en sakar ama en sevimli korsanı olan Guybrush Threepwood'un adı, derin mitolojik araştırmalar sonucu bulunmadı. Bu isim, tamamen teknik bir dosya uzantısının kazara kalıcılaşmasıydı.

Karakter tasarımcısı ve çizer Steve Purcell, Amiga'da Deluxe Paint kullanarak ana kahramanın piksel çizimlerini (sprite) yapıyordu ^[2]. Henüz senaryoda kahramana bir isim verilmemişti; herkes ondan basitçe "o adam" (the guy) diye bahsediyordu. Purcell karakterin yürüyüş ve duruş animasyonlarını Deluxe Paint'in fırça (brush) formatında diske kaydetti.

Ortaya çıkan dosya adı işletim sisteminde şöyle görünüyordu: guy.brush ^[2].

Programcılar ve yazarlar Steve Purcell'ın dosyasına atıfla "Guybrush'ın dosyası nerede?", "Guybrush'ı koda eklediniz mi?" demeye başladı. İsim öylesine yapıştı ki, Ron Gilbert soyadı olarak P.G. Wodehouse romanlarındaki İngiliz aristokrat saçmalığını andıran "Threepwood" ekini getirdi ve efsane doğdu: Guybrush Threepwood, güçlü bir korsan olmak isteyen çocuk.

Üçüncü Dönemeç: "Ölüm Yoktur" Kuralının Tek Bir İstisnası

Ron Gilbert manifestosuna sadık kaldı: Monkey Island boyunca Guybrush'ı ateşe atsanız da, kafasına gülle düşse de ölmez; bir şekilde paçayı kurtarır.

Ancak Lucasfilm ekibi oyuncuların Sierra reflekslerini test etmek için oyuna tek bir dâhiyane istisna gizledi: Şerif Fester Shinetop (Hayalet Korsan LeChuck'ın ta kendisi), Guybrush'ı boynuna ağır bir taş heykel bağlayarak denizin dibine atar ^[2]. Guybrush suyun altında çaresizce dururken etrafta onlarca kesici alet, testere ve ip vardır; fakat ipe bağlı olduğu için hiçbirine uzanamaz.

Oyunun başında Guybrush böbürlenerek şu cümleyi kurmuştur: "Nefesimi tam on dakika boyunca tutabilirim!" ^[2].

Gerçekten de oyuncu hiçbir şey yapmadan ekrana bakarsa, Guybrush tam 10 dakika boyunca su altında hayatta kalır. Süre bittiğinde ise yüzü morarır, gözleri döner ve alt menüdeki eylem fiilleri (Look, Pick up, Talk to) bir anda "Bloat" (Şiş) ve "Rot" (Çürü) komutlarına dönüşür. Oyun, Sierra tarzı sahte bir mezartaşı ekranıyla sona erer. Bu, video oyun tarihinin en zeki editoryal taşlamalarından biri olarak tarihe geçti.

Donanım Savaşları: Amiga 4 Disket vs. PC VGA 256 Renk

The Secret of Monkey Island, 16-bit bilgisayar çağında donanım geçişinin en çarpıcı vitrini oldu:

• MS-DOS EGA (Ekim 1990): İlk sürüm 16 renkle çıktı. Sanatçı Mark Ferrari, sınırlı renk paletini dithering (noktalama) teknikleriyle ustaca kullanarak Mêlée Adası'nın gece atmosferini kurdu.
• MS-DOS VGA (Aralık 1990): Yalnızca iki ay sonra yayımlanan 256 renk VGA sürümü, dönemin PC grafik standartlarını altüst etti. SCUMM Bar'ın içindeki ahşap dokular ve gün batımı gradyanları çağının çok ötesindeydi. Roland MT-32 ses kartı desteği ise Michael Land'in reggae-korsan melodisini stüdyo kalitesinde çaldı.
• Commodore Amiga (1991): Amiga 500 sürümü 32 renkle sınırlandırıldı ve oyun tam 4 disket halinde kutulandı ^[5]. Sabit diski (hard drive) olmayan Amiga kullanıcıları için oyun, meşhur bir "disket değiştirme simülatörüne" dönüştü ("Lütfen 4. Disket'i takın"). Ancak Amiga'nın 4 kanallı Paula DMA ses yongası, Michael Land'in marimba ve perküsyon vuruşlarını o kadar sıcak ve dolgun verdi ki, disket çilesine rağmen Amiga sürümü kültleşti.

Miras ve Kapanış

The Secret of Monkey Island, oyuncuya saygı duyan tasarımın, edebiyatla harmanlanan mizahın ve doğru donanım optimizasyonunun bir video oyununu nasıl ölümsüzleştirebileceğini kanıtladı. Sierra'nın cezalandırıcı koridorlarından kaçan milyonlarca oyuncu, Ron Gilbert'ın güvenli ama delice eğlenceli dünyasında hikâye anlatıcılığının gerçek gücünü keşfetti.

Belki de bir macera oyununun büyüklüğü, oyuncuyu kaç kez öldürdüğünde değil; ona kaç kahkaha attırabildiğinde ve bir dosya uzantısını (*guy.brush*) nasıl efsanevi bir kahramana dönüştürebildiğinde saklıdır.